Nanda van den Berg - Senior adviseur Erfgoed en Landschap
Nanda van den Berg
Adviseur Landschap en Erfgoed
Onder het water, slikken en schorren en soms zelfs onder opnieuw ingepolderde grond liggen de resten van verdwenen nederzettingen. Dorpen en steden die door stormvloeden, dijkdoorbraken en menselijk ingrijpen van de kaart verdwenen. Nergens langs de Noordzeekust ging zoveel land verloren als in Zeeland.

Wat zijn verdronken dorpen

Een verdronken dorp of stad is niet altijd letterlijk in één nacht door de golven verzwolgen. Sommige nederzettingen verdwenen tijdens een stormvloed, andere werden na herhaalde overstromingen verlaten. Ook zijn dorpen opgegeven omdat herstel van de dijken te kostbaar werd. 

Waar nu water, slik of weer land is, stonden ooit huizen, boerderijen, kerken en soms zelfs kastelen. Hier worden nog regelmatig restanten van teruggevonden. De voorwerpen die archeologen terugvinden, vertellen daardoor niet alleen iets over een verdwenen landschap, maar ook over het dagelijks leven van de Zeeuwen die hier eeuwen geleden woonden. In het Verdronken Land van Saeftinghe komen deze vondsten met enige regelmaat aan de oppervlakte. Het gebied is een ware archeologische schatkamer.

Tekening van ruïne van kerk Everswaard in Verdronken Land van Reimerswaal

Het ontstaan van verdronken dorpen in Zeeland

Stormvloeden en mensenhanden hebben er allebei voor gezorgd dat dorpen zijn verdronken. In eerste plaats hebben zware stormvloeden grote gevolgen gehad. Desastreus was de Sint-Felixvloed in 1530, die complete eilanden verzwolg. Maar ook de mens veroorzaakte overstromingsrampen. Grote stukken land verdwenen in de golven als gevolg van gebrekkig onderhoud van dijken, het afgraven van veen voor zout- en turfwinning en militaire inundaties. Door de vele inpolderingen vanaf de twaalfde eeuw kreeg het water in het Schelde-estuarium bovendien steeds minder ruimte, wat de kwetsbaarheid voor overstromingen vergrootte.

Foto: Erfgoed Zeeland

Groep met mensen op excursie met Erfgoed Zeeland bij Verdronken Dorpen Zuid Beveland

Verdronken dorpen onder water

Van veel verdronken gebieden is tegenwoordig niets meer te zien. Een flink aantal is in het water verdwenen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het Zuidland van Schouwen en voor eilanden die voor de West-Zeeuws-Vlaamse kust lagen: Wulpen en Koezand en het eiland met het stadje Waterdunen ten noorden daarvan.  

Van de dorpen die met hun directe omgeving voorgoed verdwenen zijn is tegenwoordig vrijwel niets meer te zien. Oude landkaarten en archieven leggen het verleden bloot. Soms spoelen er brokstukken aan, zoals bij het strand van Oranjezon, hier worden onder andere stukjes dakpan gevonden van een romeinse vlootbasis die in de golven verdwenen is. Bij laag water zijn er nog een paar gebieden waar restanten van dorpen nog zichtbaar zijn, zoals in het verdronken land van Zuid-Beveland. 

Zelfstandig op zoek gaan is overigens niet toegestaan, het gebied is nu een belangrijk N2000 gebied voor vogels.

Waar kun je verdronken dorpen in Zeeland beleven?

Door heel Zeeland zijn er dorpen en zelfs een stad verloren gegaan. Op verschillende plekken kan je meer informatie vinden over deze plekken. Je leest meer over wat er gebeurd is en hoe deze plekken er ooit uit hebben gezien. 

Verdronken Land van Saeftinghe

In het bezoekerscentrum bij het Verdronken Land van Saeftinghe vind je veel informatie over de verdronken dorpen die hier ooit stonden en archeologische schatten die gevonden zijn in het gebied. Daarnaast vertellen onze enthousiaste gidsen je tijdens een excursie in Saeftinghe meer over de geschiedenis.

Bekijk excursies in Saeftinghe

Koudekerke en de Plompe Toren 

De Plompe Toren is een overblijfsel van het verdronken dorp Koudekerke op Schouwen-Duiveland. Op deze plek lees je ook meer over de dorpen die hier ooit te vinden waren. Je kan de toren zelfs beklimmen. 

Verdronken stad Reymerswael 

Ooit was Reymerswael de derde stad van Zeeland. Maar door overstromingen is de stad verloren gegaan.  Je leest meer over deze stad op de Oesterdam bij de Bergse Diepsluis en in het Oosterscheldemuseum in Yerseke. 

Exposities verdronken dorpen 

In Terra Maris, het Waternoodsmuseum en het Oosterscheldemuseum wordt er in delen van de expositie informatie gegeven over verdronken dorpen in Zeeland.

Veelgestelde vragen over verdronken dorpen

Zeeland kent een groot aantal verdronken dorpen, stadjes en andere verdwenen nederzettingen. Het precieze aantal is moeilijk vast te stellen. Maar er worden nog steeds nieuwe verdronken bewoningsplaatsen ontdekt, vaak op basis van archiefonderzoek, soms ook in het veld. Inmiddels zijn er al meer dan 200 verdronken dorpen op kaart gezet.

Verdronken dorpen zijn niet meer zichtbaar. Zo nu en dan worden er restanten teruggevonden. Het gaat dan om archeologische resten die onder water, sediment of opnieuw ingepolderde grond liggen. Alleen onder leiding van een archeoloog kan enkele malen per jaar het verdronken land van Zuid-Beveland bezocht worden. Deze excursies worden door Erfgoed Zeeland georganiseerd.

Door heel Zeeland zijn er wel verschillende informatievoorzieningen over verdronken dorpen te vinden. Hier kom je meer te weten over de dorpen en steden die hier ooit te vinden waren. Een aantal plaatsen waaronder bezoekerscentrum Saeftinghe, bij de Plompe Toren op Schouwen-Duiveland, bij de Oesterdam bij de Bergse Diepsluis, Terra Maris, Watersnoodmuseum en het Oosterscheldemuseum in Yerseke.

Zeeland ligt in een dynamisch deltagebied waar de bewoners veel land hebben ingepolderd. Door stormvloeden en dijkdoorbraken verdwenen in de loop der eeuwen dorpen en stukken land. Ook menselijk ingrijpen speelde een rol. Door winning van veen, turf en zout verlaagde het land en oorlogsinundaties gingen vooral in de late middeleeuwen en zestiende eeuw veel Zeeuwse nederzettingen verloren.