Zeeuws-Vlaanderen - Waterwingebied Sint Jansteen
Sinds 2009 Het Zeeuwse Landschap het beheer van het waterwingebied tussen Clinge en Heikant overgenomen van Evides. Het waterwinbedrijf Evides blijft eigenaar, maar Stichting Het Zeeuwse Landschap voert het beheer op het gebied van natuur en landschap uit. De waterwinning blijft de hoofdfunctie, daarnaast dienen natuur- en recreatieve waarden ontwikkeld te worden.
Het gehele gebied bestaat uit circa 450 hectare en is voor Zeeuwse begrippen een zeer bijzonder gebied. Dit komt omdat het gelegen is in het dekzandgebied. Dit bestaat uit kalkarm zand en is het ook wat hoger gelegen. Deze factoren bepalen het gebruik van het landschap en de planten en dieren die hierbij horen.
In het gebied zijn 3 deelgebieden te onderscheiden.
- - Rondom Clinge zijn vooral bossen te vinden. De meeste hiervan bestaan uit uitheemse bomen die aangeplant zijn voor de bosbouw. De bossen zijn monotoon en de aanplant staat dicht op elkaar. Er zijn echter ook Zomereiken en Beuken van respectabele leeftijd te vinden.
- - Ten zuiden van Sint Jansteen is het gebied landschappelijk erg waardevol. Er zijn lanen met oude bomen en er liggen vele kleine weiden die vroeger als rootakker gebruikt werden voor de vlasverwerking. Boeren uit de omgeving brachten na de oogst het vlas naar het gebied om het te laten roten. Door het roten verweerde het buitenste laagje van de vlasstengel en kon deze gebruikt worden in de linnenindustrie. De kleinschalige akkers werden ingezaaid met rogge. Van de vlas- en roggeteelt is momenteel weinig meer terug te vinden in het gebied.
- - Ten zuiden van Heikant liggen de Wilde Landen. Dit gebied bestaat uit weilanden en boomweiden met populieren. Hier liggen ook enkele plassen moet zoet water. Deze houden in tegenstelling tot de waterpartijen in de rest van het gebied het gehele jaar water.
De gronden rondom de waterwinkanalen zijn ingeplant met bos omdat deze gronden vanwege beperkingen door de waterwinning landbouwkundig niet interessant meer waren. Aan de randen van het gebied heeft de wateronttrekking iets minder invloed en zijn er mee mogelijkheden voor landbouw. Het water dat gewonnen wordt, wordt gebruikt voor industriedoeleinden, maar kan ingeval van nood ook gebruikt worden als drinkwater. Een goede kwaliteit van het ingenomen water is dus van belang.
De basis van het beheer is de beheersvisie die is opgesteld door de Bosgroep Zuid Nederland. Aanvullend hierop zijn mogelijkheden om de natuur- en landschapswaarden verder te ontwikkelen. Om het beheer te optimaliseren is het noodzakelijk zoveel mogelijk informatie te verzamelen over de natuurwaarden die al aanwezig zijn. Hier is in 2008 een start mee gemaakt. In samenwerking met vrijwilligers zijn roofvogels, bosuilen, dagvlinders, nachtvlinders, zoogdieren, amfibieën, vissen, paddestoelen en planten geinventariseerd. Hieruit bleek al snel hoe bijzonder het gebied is.
Beheer
Naast het reguliere bos- en onderhoudsbeheer, is in 2008 gestart met een aanvullend ambitieus beheer. In het gebied zijn veel mogelijkheden om natuur- en landschapswaarden te herstellen en te ontwikkelen. Hiermee wordt ook de belevingswaarde voor recreanten verhoogd. Er zijn in het kader van het soortenbeleid van de provincie Zeeland werkzaamheden uitgevoerd die bedreigde soorten een steuntje in de rug geven. Verruigde en dichtgegroeide terreinen zijn kleinschalig geplagd en gemaaid voor de Veldkrekel, Vijfvlekkige Sint Jansvlinder en de Levendbarende hagedis. Er is getracht de waterpartijen bij de Wilde Landen vrij te maken van de uitheemse Zonnebaars. Dit blijkt een lastig karwei te zijn. De vissen zijn uitgezet door mensen die te veel van deze vissen in hun vijver hadden. De Zonnebaarzen kweken snel en eten alles op wat ze te pakken krijgen. Ze vormen een bedreiging voor het waterleven dat hier van nature voorkomt.
Met behulp van vrijwilligers van Stichting Landschapsbeheer Zeeland, natuurbeschermingbeschermingsvereniging De Steltkluut, bedrijven (in kader van duurzaam ondernemen) en scholen (boomfeestdag en maatschappelijke stage) zijn bramen verwijderd van een heideveldje, zwerfvuil opgeruimd, Amerikaanse vogelkersen bestreden, beplanting gedund en een eikenhakhoutbosje aangelegd.
Amerikaanse vogelkersen zijn circa 100 jaar geleden ingevoerd. Het is geen inheemse struik. Ze hebben in Nederland dan ook geen of nauwelijks natuurlijke vijanden. In bepaalde gebieden, waaronder het waterwingebied, kunnen ze enorm gaan woekeren. Ze belemmeren de natuurlijke verjonging van inheemse bomen en struiken van het bos. In het waterwingebied zijn vele tientallen hectares waar de Amerikaanse vogelkers domineert in de struiklaag. De aandacht gaat nu in eerste instantie uit naar de oudere struiken. Hier komen jaarlijks bessen aan die door vogels over het bos verspreid worden en zo telkens voor extra jonge exemplaren zorgen. Als alle oude besdragende struiken afgezet zijn, worden de wat jongere struiken aangepakt.
Hakhoutbosjes kwamen van oudsher veel voor in de grensstreek. Boeren gebruikten het hout voor weipalen, gereedschappen en voor verwarming. Door de stoven eens per 10-20 jaar af te zetten, ontstond er een bijzonder biotoop met hoge natuurwaarden. Omdat het hakhoutbeheer zeer arbeidsintensief is, kom je nog maar zelden hakhoutbosjes tegen. In het waterwingebied willen we een aantal delen van jonge eikenpercelen omvormen naar eikenhakhoutbosjes.
Recreatie
Ook recreatief gezien is het een bijzonder gebied, het is één van de drukst bezochte gebieden van de stichting. Trimmen, wandelen, nordic walking, fietsen, mountainbike, paardrijden, schaatsen en natuurobserveren behoren tot de mogelijkheden. Verspreid over het jaar vinden er op het sportieve vlak diverse sportevenementen plaats, voornamelijk georganiseerd door verenigingen uit België. Indien er verschillende activiteiten tegelijk plaatsvinden, kan dit tot spanningen leiden. Daarom willen we graag dat elke organisatie die een activiteit wil organiseren deze ruime tijd van te voren bij ons aanvraagt.
Honden zijn toegestaan, maar wel aangelijnd!
Waar mogelijk worden extensieve paden aangelegd door weilanden en akkers. Dit worden paden voor de echte liefhebbers.
Het streven is om ieder kwartaal een excursie aan te bieden waarbij dieper ingegaan wordt op de kenmerken van dit gebied.
Klik hier voor het artikel over dit natuurgebied uit de Provinciale krant van dinsdag 7 april 2009.
